Na ilustración, un xentíu de falantes virtuosos contempla’l fechu estraordinariu de la salvación de la llingua. Alegatu heptalóxicu escontra milagros, cordobeyos y otres entidaes fabuloses.
1. Una llingua ta viva si se fala.
La vitalidá fundamental d’una llingua márcala l’usu faláu cotidianu. Una llingua viva ye la que la xente fala tolos díes; si la xente dexa de falala, ye una llingua muerta. L’usu escritu, formal o lliterariu ye una vitalidá secundaria; l’aspectu básicu imprescindible ye’l de la fala diaria natural. Hai llingües lliteraries con Premiu Nobel que tán en peligru d’estinción (l’occitanu).
2. L’asturianu retrocede.
Pasu ente pasu, la llingua asturiana retrocede nel usu faláu. Gran cantidá de pas nun lu tresmiten a los fíos. La mocedá cada vez s’espresa menos n’asturianu. En gran cantidá d’ámbitos sociales l’asturianu ye una llingua en disolución. Va cuantayá que l’asturianu ye minoritariu na propia Asturies.
3. El desequilibriu col castellanu ye enorme.
L’asturianu retrocede ante’l puxu descomanáu del castellanu, nun desequilibriu mui abegosu de tornar. El conceptu castellano-céntricu del proyectu nacional español ye un factor que favorez la subordinación y l’arrequexamientu de les llingües españoles non castellanes. La idea d’España tien de ser inclusiva y igualitaria.
4. Los falantes tradicionales indiferentes nun salven la llingua.
Los falantes tradicionales llingüísticamente desconcienciaos asumen de mou natural la inercia castellanizante y van abandonando l’usu de la llingua y la so tresmisión xeneracional. La sobrevivencia de la llingua ha basase nos falantes concienciaos, yá seyan tradicionales o neofalantes urbanos.
5. L’asturianu sálvenlu los falantes.
El caltenimientu y recuperación del asturianu depende únicamente de los sos falantes. Ye un error esperar polo que puedan facer el Gobiernu, l’Academia o otres instituciones; el so llabor ye indispensable (cooficialidá, normalización), pero por elles mesmes nun salven la llingua. L’asturianu solo lu salva la xente si anecia en falalu a diario de mou natural. Nun existen otres recetes.
6. L’asturianu sálvase con voluntá de fierro.
L’asturianu nun retrocede nin muerre si la comuña de los falantes con conciencia llingüística se doten d’una colectiva voluntá de fierro que franza les dificultaes pa siguir usándolu cotidianamente y pa caltener la cadena de tresmisión xeneracional.
7. Los milagros nun existen.
Nun hai trucos máxicos nin socesos estraordinarios polos que tar esperando con enfotu inútil. Anque munchos nun se dean cuenta o tarrezan asumilo, el futuru del asturianu ta namás na propia xente que lu fala, na xente que lu asume como un atributu de ciudadanos llibres que lu caltienen na realidá del usu diariu.
